„Zielonogórskie Studia Bibliotekoznawcze” (ZSB) to czasopismo naukowe (ISSN 2299-3363) poświęcone zagadnieniom szeroko pojętego bibliotekoznawstwa i jego nauk szczegółowych, wydawane w cyklu rocznym przez Pro Libris – wydawnictwo Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. C. Norwida w Zielonej Górze.
Pro Libris - Wydawnictwo WiMBP im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze, al. Wojska Polskiego 9, 65-077 Zielona Góra
CC BY-NC-ND 4.0 Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa Wolno: Dzielenie się — kopiuj i rozpowszechniaj utwór w dowolnym medium i formacie Licencjodawca nie może odwołać udzielonych praw, o ile są przestrzegane warunki licencji. Na następujących warunkach: Uznanie autorstwa — Utwór należy odpowiednio oznaczyć, podać link do licencji i wskazać jeśli zostały dokonane w nim zmiany . Możesz to zrobić w dowolny, rozsądny sposób, o ile nie sugeruje to udzielania prze licencjodawcę poparcia dla Ciebie lub sposobu, w jaki wykorzystujesz ten utwór. Użycie niekomercyjne — Nie należy wykorzystywać utworu do celów komercyjnych Bez utworów zależnych — Remiksując, przetwarzając lub tworząc na podstawie utworu, nie wolno rozpowszechniać zmodyfikowanych treści. Brak dodatkowych ograniczeń — Nie możesz korzystać ze środków prawnych lub technologicznych, które ograniczają innych w korzystaniu z utworu na warunkach określonych w licencji.
Biblioteka pedagogiczna wsparciem dla dziecka niepełnosprawnego, jego rodzica i wychowawcy (na przykładzie Biblioteki Pedagogicznej w Skawinie)
Biblioteka pedagogiczna, zgodnie z rozporządzeniami Ministerstwa Edukacji Narodowej, powinna gromadzić, opracowywać, przechowywać i udostępniać m.in. literaturę z zakresu pedagogiki i nauk pokrewnych oraz materiały dotyczące udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i młodzieży, a także rodzicom i nauczycielom. Powinna również organizować i wspierać szkoły oraz placówki w realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, a także inspirować i promować czytelnictwo oraz edukację medialną. Biblioteka Pedagogiczna w Skawinie wspiera placówki oświatowe, pomagając im również w pracy z dziećmi z niepełnosprawnościami. Zapewnia ich rodzicom i nauczycielom literaturę z zakresu psychologii i biblioterapii, a także prowadzi nie tylko szkolenia i spotkania w tym obszarze, ale również zajęcia w szkołach i przedszkolach z elementami bajkoterapii i biblioterapii. Publikuje także bajki terapeutyczne pomocne w kształtowaniu rozwoju emocjonalnego dzieci. Dzięki swoim działaniom placówka zyskała miano miejskiego centrum biblioterapii.
biblioteki pedagogiczne, Biblioteka Pedagogiczna w Skawinie, placówki oświatowe (współpraca), dzieci z niepełnosprawnością, świadomość społeczna, biblioterapia
Prawa autorskie (c) 2026 © WiMBP im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Studenci z niepełnosprawnością w bibliotece akademickiej: przegląd tematyki i zagadnień
Studenci z niepełnosprawnościami mają pełne prawo do efektywnego i aktywnego funkcjonowania w przestrzeni edukacyjnej i społecznej uczelni. Zadaniem społeczności akademickiej jest stworzenie sprzyjających warunków do studiowania, nauki i uczestnictwa w życiu akademickim, a także podejmowanie działań przeciwdziałających nierównościom społecznym i środowiskowym. Główną cechą powyższych działań jest stworzenie biblioteki otwartej na potrzeby studentów z niepełnosprawnościami - biblioteki pozbawionej barier architektonicznych, organizacyjnych czy mentalnych. Problematyka związana z bibliotekami akademickimi dotyczy następujących obszarów: regulacji prawnych, adaptacji budynków i przestrzeni bibliotecznej, dostępu do cyfrowej przestrzeni informacyjnej i nowych technologii oraz edukacji i podnoszenia świadomości personelu bibliotecznego w zakresie świadczenia usług i wspierania studentów z różnymi stopniami niepełnosprawności w korzystaniu z zasobów i usług. W opracowaniu przedstawiono dokumenty i wytyczne opracowane przez Międzynarodową Federację Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich (IFLA). Omówiono przypadek Biblioteki Uniwersytetu Zielonogórskiego oraz odwołano się do przykładów innych bibliotek uniwersyteckich w Polsce.
studenci z niepełnosprawnością, biblioteka akademicka, Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego, szkolnictwo wyższe
Persons with Disabilities in the Public Library “Stefan Prvovenčani”, Kraljevo. Examples of Good Practices and Challenges
Artykuł składa się z trzech części. W pierwszej części autorka przytacza statystyki z ostatniego spisu powszechnego w Serbii (2011), które wyjaśniają liczbę, strukturę oraz pozycję społeczną i ekonomiczną osób niepełnosprawnych w populacji serbskiej. W drugiej części autorka przypomina przepisy prawa międzynarodowego i zobowiązań wobec osób niepełnosprawnych, a w trzeciej - podaje przykłady dobrych praktyk w Bibliotece Publicznej "Stefana Prvovenčani" w Kraljevie w odniesieniu do osób z niepełnosprawnością korzystających z usług bibliotecznych, a także niepełnosprawnych pracowników i ich potencjału ludzkiego.
Biblioteka Publiczna Stefana Prvovenčani w Kraljevie, osoby z niepełnosprawnością, użytkownicy bibliotek, pracownicy bibliotek
Działalność biblioteki dla osób niewidomych i słabowidzących w Zurychu
W czerwcu bieżącego roku (2016) miałam okazję odwiedzić Szwajcarską Bibliotekę dla Niewidomych i Słabowidzących w Zurychu (Schweizerische Bibliothek für Blinde und Sehbehinderte [SBS]) oraz zapoznać się z jej funkcjonowaniem i działalnością. Biblioteka została założona w 1903 roku jako organizacja non-profit. Zapewnia ona wszelkiego rodzaju literaturę dla osób niewidomych, słabowidzących oraz z niepełnosprawnością uniemożliwiającą czytanie. Placówka wypożycza książki i nuty zapisane alfabetem Braille'a, a także książki z dużą czcionką, e-booki, audiobooki oraz czasopisma publikowane w brajlu i w formie nagrań. W ofercie znajdują się również różnego rodzaju gry z opisami lub elementami brajlowskimi - zarówno edukacyjne, jak i rozrywkowe. Jest to niespotykana praktyka; w istocie nie spotkałam się z tego typu działalnością w innych bibliotekach przeznaczonych dla osób niewidomych. Działalność placówki nie ogranicza się jedynie do wypożyczania, ale obejmuje także produkcję. Pracownicy sami tworzą audiobooki i inne materiały dźwiękowe, czasopisma drukowane oraz różnego rodzaju teksty. Wydają również utwory muzyczne transkrybowane na brajlowski zapis nutowy, książki z różnymi rozmiarami dużej czcionki, e-booki, filmy z audiodeskrypcją (we współpracy ze studiami filmowymi i stacjami telewizyjnymi), pomoce dydaktyczne oraz literaturę naukową i specjalistyczną (głównie w formie e-tekstów). Realizują przy tym różnorodne zamówienia. Na przykład w Szwajcarii, w porównaniu z innymi krajami, częściej przeprowadza się referenda na szczeblu krajowym i kantonalnym. Ważne jest, aby osoby z niepełnosprawnością wzroku mogły brać w nich udział na równych zasadach - SBS przygotowuje w tym celu odpowiednie dokumenty. Innym istotnym działaniem jest prezentowanie specyficznych problemów osób niewidomych szerszemu społeczeństwu szwajcarskiemu. Aby zrealizować ten cel, biblioteka co roku organizuje dzień otwarty i wydaje specjalne materiały informacyjne.
niewidomi i słabowidzący w bibliotece, osoby niesłyszące, produkcja materiałów bibliotecznych, Szwajcarska Biblioteka dla Niewidomych i Słabowidzących (Zurych), świadomość społeczna
Biblioteka szkolna dla uczniów niesłyszących – metody i formy pracy na przykładzie Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w Kielcach
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie działalności biblioteki Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kielcach, która na tle kieleckich bibliotek szkolnych wyróżnia się unikalnym zestawem specyficznych cech operacyjnych. Dotyczy to nie tylko godzin otwarcia - biblioteka jest czynna od poniedziałku do czwartku w godzinach od 17:00 do 21:00 - ale również beneficjentów, którymi są uczniowie szkół państwowych oraz dzieci i młodzież z dysfunkcją słuchu z Ośrodka Szkolno-Wychowawczego.Pierwsza część artykułu poświęcona jest ogólnym zagadnieniom z zakresu surdopedagogiki: terminologii oraz klasyfikacji pojęć. W kolejnej części autorka charakteryzuje specyfikę Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego, prezentuje podstawowe dane o bibliotece oraz opisuje program "Książki naszych marzeń", realizowany przez placówkę w roku szkolnym 2015/2016. Główna część artykułu dotyczy metod i form pracy stosowanych podczas zajęć z dziećmi i młodzieżą z wadami słuchu. Należą do nich konkursy, lekcje biblioteczne, wycieczki, zajęcia plastyczne oraz różnego rodzaju formy teatralne skierowane do grup uczniów z takimi dysfunkcjami. Autorka kładzie duży nacisk na pracę z tradycyjną książką, co jednak nie oznacza pomijania nowoczesnych źródeł informacji, które - odpowiednio wykorzystane - mogą przyczynić się do upowszechniania czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży.
dziecko z niepełnosprawnością, głusi, biblioteki szkolne, młodzież szkolna, czytelnictwo
Osoby niesłyszące stanowią specyficzną grupę czytelników. Literatura przedmiotu zwraca szczególną uwagę na problemy osób głuchych, zwłaszcza tych z uszkodzeniem słuchu powstałym w okresie prelingwalnym i perylingwalnym, co wiąże się z przyswajaniem i nauką języka polskiego, będącego dla nich niekiedy językiem obcym. Wiele osób niesłyszących nie korzysta z bibliotek, ponieważ czują się niepewnie z powodu napotykanych barier komunikacyjnych. Ponadto bibliotekarze nie zaspokajają specjalnych potrzeb osób głuchych, często traktując ich jak zwykłych użytkowników. Sami niesłyszący nie zawsze uważają się za osoby z niepełnosprawnością, lecz chcą być traktowani jako odrębna grupa społeczna - Głusi jako mniejszość językowa i kulturowa.W artykule zwrócono uwagę na istnienie tej mniejszości wraz z jej potrzebami czytelniczymi, problemami i barierami związanymi z czytaniem i tradycyjną książką w języku polskim, a także na specyfikę pracy z czytelnikiem niesłyszącym i sposoby zachęcania osób głuchych do korzystania z bibliotek. Omówiono również temat alternatywnych form dla tradycyjnej książki w języku polskim: SignWriting - metody zapisu języka migowego, a także książki wideo tłumaczone na język migowy, specjalne książki dla dzieci posługujących się językiem migowym oraz książki łatwe w czytaniu (easy-to-read)
osoby niesłyszące, biblioteka, bariery komunikacyjne, język migowy, czytelnictwo
Multimedia w bibliotece jako środek aktywizowania osób z uszkodzonym słuchem
Artykuł poświęcony jest różnorodnym formom multimedialnym, które mogą być wykorzystywane w bibliotekach w pracy z użytkownikami niesłyszącymi lub niedosłyszącymi. Po przedstawieniu uwag terminologicznych i metodologicznych, w tekście omówiono problemy społeczności osób głuchych związane z komunikacją i kulturą, a także bariery w dostępie do czytelnictwa i informacji pisanej wynikające z uszkodzenia słuchu, gdy są one udostępniane w sposób tradycyjny. Na tym tle zaprezentowano nowe technologie i programy komputerowe pozwalające na przełamywanie barier komunikacyjnych (tj. tłumacze języka migowego online oraz systemy tłumaczeniowe). Kolejna część rozważań koncentruje się na multimedialnych materiałach czytelniczych dla dzieci niesłyszących: bajkach i lekturach (z tłumaczeniami na język migowy, nagranych w tym języku lub stanowiących wizualne transkrypcje tekstów literackich). Przedstawiono również multimedia dla młodzieży niesłyszącej (filmy z udziałem aktorów posługujących się językiem migowym, teledyski z przebojami muzycznymi, w których teksty zostały przetłumaczone na język migowy, oraz poezję miganą). W dalszej części artykułu opisano telewizję internetową dla niesłyszących, dzięki której możliwy jest dostęp do informacji z kraju i ze świata, a na koniec interaktywne programy multimedialne dla dzieci i młodzieży z ubytkiem słuchu, które stymulują dysfunkcyjne funkcje, zachęcając do czytania i przygotowując do niego. Całość artykułu kończą próby wskazania, jak zachęcać osoby z niepełnosprawnością słuchu do korzystania z biblioteki i jak motywować je do aktywności.
multimedia, biblioteka, osoby niesłyszące i niedosłyszące, bariery komunikacyjne
Media i usługi biblioteczne dla grup zagrożonych wykluczeniem społecznym
Społeczeństwo polskie nie jest jednorodne. W jego skład wchodzą również grupy zagrożone wykluczeniem społecznym. Trudno oszacować, jaki odsetek polskiego społeczeństwa jest wykluczony, choć socjolodzy wskazują, że może on wynosić nawet 18%. Zjawisko wykluczenia społecznego diagnozuje się we wszystkich krajach, choć jego przyczyny mogą być różne. Najczęściej badacze do grup narażonych na wykluczenie zaliczają osoby samotne, bezrobotne, seniorów, osoby z niepełnosprawnościami, mieszkańców wsi, osoby uzależnione od środków psychoaktywnych, z niskim wykształceniem, będące w konflikcie z prawem, osoby ubogie, a także obcokrajowców, imigrantów oraz mniejszości narodowe i etniczne. Biblioteki mają do odegrania ważną rolę w zapobieganiu i ograniczaniu wykluczenia społecznego. Nie są one w stanie objąć swoimi działaniami wszystkich grup zagrożonych, ale też nie każdy oczekuje sprofilowanych zasobów i usług bibliotecznych. Dlatego biblioteki najczęściej kierują swoje działania do seniorów, osób z niepełnosprawnościami, bezrobotnych, mieszkańców wsi, a rzadziej do obcokrajowców oraz mniejszości narodowych i etnicznych. Zapobieganie i minimalizowanie wykluczenia społecznego odbywa się w bibliotekach poprzez zakup i gromadzenie specjalnych formatów dokumentów, wyposażanie pomieszczeń w technologie wspomagające, dbałość o projektowanie dostępnych stron internetowych, a wreszcie poprzez wprowadzanie usług przygotowanych dla osób o specyficznych potrzebach oraz zachęcanie do korzystania z usług każdego, kto nie wymaga spersonalizowanego podejścia.
wykluczenie społeczne, inkluzja cyfrowa i społeczna, biblioteka, dostępność, usługi biblioteczne
Biblioterapia i bajkoterapia w resocjalizacji jako funkcja katarktyczna w procesie zmiany rozumienia świata społecznego i siebie
Zarządzanie wiedzą w bibliotece. Rola wiedzy i nauki w nowoczesnej organizacji
Dynamiczna rzeczywistość oraz trudno przewidywalne otoczenie zmuszają ludzi do twórczej kreatywności, stałej zmiany, która zapewnić może rozwój i sukces organizacji oraz jej członków. Podstawą tych przeobrażeń jest wiedza - nowy dominujący zasób decydujący o konkurencyjnej przewadze organizacji, którą również jest biblioteka. Konkurencyjność to umiejętność stałego doskonalenia, tworzenia i wdrażania nowoczesnych rozwiązań organizacyjnych oraz technologii, a także nowych koncepcji, usług i produktów. Opiera się na twórczych i kreatywnych ludziach, których wiedza oraz pomysły wykorzystywane są do nowatorskich, innowacyjnych rozwiązań. Ludzie są źródłem wiedzy organizacyjnej, a nowe kompetencje budowane są w oparciu o tę właśnie wiedzę. Zmienia się ona w czasie, dlatego też wymaga stałego uczenia się, aby z doświadczeń własnych, ale też innych zdobywać oraz tworzyć wiedzę nową i wzajemnie się nią dzielić. Wiedza jest w nowym społeczeństwie zasobem strategicznym, wykorzystywanym do osiągania założonych celów, wymaga odpowiedniego zarządzania, szczególnego podejścia do strategii i struktury organizacji, polityki personalnej, umiejętności kierowniczych, systemów komunikacji, jest bowiem niematerialna. Musi być ściśle związana z procesami zarządzania ludźmi. Artykuł omawia definicje wiedzy, jej rodzaje, klasyfikację i wykorzystanie. Wprowadza do zagadnień związanych z zarządzaniem wiedzą, jej koncepcji, podejścia a także związanych z nią procesów i technologii. Łączy zarządzanie wiedzą z niematerialnymi zasobami organizacji oraz kapitałem intelektualnym jej pracowników, zwłaszcza w kontekście wiedzy niejawnej. Dotyka spraw kultury organizacyjnej oraz organizacji uczącej się. Przenosi omawiane zagadnienia do środowiska i przestrzeni biblioteki, aby zrozumieć i uporządkować złożoność problematyki. Zarządzanie wiedzą zaliczane jest do nowoczesnych narzędzi zarządzania organizacją. Biorąc pod uwagę przedstawione stanowiska w kwestiach definicyjnych, traktowane jest jako zasób, proces, strategia, narzędzie kreowania korzyści oraz metoda zarządzania.
zarządzanie wiedzą, biblioteka, wiedza organizacyjna, kapitał intelektualny, innowacyjność organizacji, kultura organizacyjna
RDA (Resource Description and Access) – nowy standard katalogowania i jego wdrażanie w bibliotekach polskich
Autorki podjęły temat RDA i temat poziomu wdrażania tego modelu katalogowania w polskich bibliotekach. Wstępna część artykułu dotyczy genezy RDA i jego związku z tradycją anglo-amerykańskich zasad katalogowania AACR. Autorki podkreśliły bezpośredni związek z trzecią edycją zasad i omówiły istotę rewizji planu pracy Joint Steering Committee for Development RDA na lata 2005-2009. Omówiły też podstawy teoretyczne nowego standardu oparte na modelach konceptualnych FRBR i FRAD i na Deklaracji Międzynarodowych Zasad Katalogowania. Dalsza część artykułu dotyczy charakterystyki zasadniczych zmian w dotychczasowej praktyce katalogowania oraz ich znaczenia dla RDA jako standardu międzynarodowego przystosowanego do świata cyfrowego i kompatybilnego z Siecią Semantyczną. Autorki zajęły się też tematem implementacji RDA w krajach Europy, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii. Zasadnicza część artykułu związana jest z tematem kolejnych etapów wdrażania RDA w bibliotekach polskich. Autorki podjęły próbę porównania modelu implementacji nowego standardu w bibliotekach współpracujących z Biblioteką Narodową i współpracujących z Centrum NUKAT. Zastosowały metodę konfrontacji odpowiednich rekordów bibliograficznych BN i NUKAT i skonfrontowały wystąpienia przedstawicieli Biblioteki Narodowej i Centrum NUKAT na konferencji „Standard RDA – korzyści i problemy związane z jego wdrożeniem”. Dokonały analizy najnowszej instrukcji „Format MARC 21 rekordu bibliograficznego dla książki” obligującej biblioteki współpracujące z Centrum NUKAT do wdrażania kolejnych elementów RDA. W zakończeniu artykułu autorki określiły aktualny stan wdrażania RDA jako przejściowy i skonstatowały trudność wnioskowania o kierunku dalszych zmian związanych z nowym paradygmatem katalogowania.
RDA (Resource Description and Access), AACR (Anglo-American Cataloguing Rules), biblioteka, Centrum NUKAT, Biblioteka Narodowa, katalogowanie bibliotek, wdrażanie RDA w Polsce, FRBR i FRAD, MARC 21
Architektura polskich instytucji GLAM w XXI wieku
Architektura w Polsce przeżywa w ostatnich latach ożywiony wzrost ilościowy i jakościowy. W ślad za spektakularnymi obiektami biznesowymi i komercyjnymi realizowane są projekty instytucji kultury i nauki określanych anglojęzycznym akronimem GLAM (galleries, libraries, archives, museums). Obecnie w większości dużych miast dysponujemy jakąś nową biblioteką, w innych natomiast przeszła ona generalny remont, który znacząco wpłynął na społeczny odbiór obiektu. Pozostaje zastanowić się, na ile realizowane koncepcje architektoniczne tworzą jakąś spójną dla naszych czasów całość – są ich znakiem, na ile zaś pozostają formami naśladowniczymi ogólnoświatowe trendy. Czy w setną rocznicę odzyskania niepodległości Polska kreuje autonomiczny styl architektoniczny, tak jak to miało miejsce przed wiekiem? Przedmiotem wystąpienia są rozważania w tym zakresie.
instytucje kultury (budynki), biblioteka (budynek), muzeum, centra nauki i kultury, architektura polska, rewitalizacja bibliotek
Elektronizacja komunikacji, zwłaszcza informacyjnej, zmusza biblioteki do wzbogacenia repertuaru, w tym do rozbudowy oraz intensyfikacji oferty ponadusługowej, zwłaszcza o charakterze społecznym, która miałaby też dla otaczających środowisk skutki integracyjne – albo wzmacniając, albo utrwalając te wewnątrzśrodowiskowe relacje, które już istnieją, bądź inicjując nowe. Do tego najużyteczniejsze są przedsięwzięcia bezpośrednie, czyli skierowane do tej publiczności, która w bibliotekach bywa – w sensie fizycznym. Natomiast ewentualne poczynania zdalne, przynoszą w tym zakresie efekty znikome. Do takich zadań szczególnie predestynowane są biblioteki publiczne, zwłaszcza te o niezbyt rozległym zasięgu terytorialnym, ponieważ ich publiczność bywa – przynajmniej częściowo – powiązana za sprawą wspólnego miejsca pobytu. Do takiej też zbiorowości, tyle że w wyznaczonym przedziale wieku, adresują swoją ofertę biblioteki szkół podstawowych. Natomiast biblioteki szkół ponadpodstawowych, oraz biblioteki pedagogiczne, mają do czynienia z publicznościami właściwie otwartymi, które nie są wewnętrznie zrelacjonowane. Zatem ewentualne kontakty między użytkownicze trzeba inspirować od początku, w oparciu o propozycje repertuarowe i zadaniowe. Zbieżne powinności coraz intensywniej przypisuje się obecnie bibliotekom akademickim, te jednak mają w tym zakresie możliwości ograniczone, a doświadczenia praktyczne prawie żadne. W dodatku muszą adresować swoje działania do kilku różnych kategorii publiczności, z których tylko studenci i (w mniejszym stopniu) doktoranci poddają się ewentualnie zabiegom prointegracyjnym. Natomiast samodzielni oraz młodsi pracownicy naukowi – w zasadzie nie. Lecz i same biblioteki akademickie są zróżnicowane. Biblioteki główne, wydziałowe oraz międzywydziałowe kierują swoje oferty do niejednolitych publiczności, zatem ich prointegracyjne oddziaływania są skromne lub żadne. Większe w tym zakresie szanse dałoby się przypisać bibliotekom instytutowym, te jednak mają ograniczone możliwości oraz środki. Zatem postulaty tego rodzaju wobec bibliotek uczelnianych byłyby stosunkowo najrealniejsze w odniesieniu do bibliotek kampusowych, takich jednak w Polsce nie ma. Ale nie ulega wątpliwości, że ten obszar bibliotecznych zadań wymaga uwagi i – w konsekwencji – takiego wykonawstwa, jakie tylko jest możliwe. Takie są bowiem potrzeby społeczne. Oraz jest to rejestr powinności, który mógłby wydatnie wesprzeć koncepcje dalszej egzystencji bibliotek.
integracja społeczna, biblioteka, przedsięwzięcia prointegracyjne, oferta ponadusługowa bibliotek
Emigracyjne czasopisma literacko-artystyczne i literackie edytowane przez Polaków w Wielkiej Brytanii w XX i XXI wieku
Artykuł prezentuje segment emigracyjnych czasopism literacko-artystycznych i literackich edytowanych przez Polaków w Wielkiej Brytanii w XX i XXI wieku, skierowany do inteligencji. Autorka dokonała przeglądu tego niszowego rynku czasopiśmienniczego od 1940 roku do dnia dzisiejszego. Omówiła powstały w Paryżu tygodnik „Wiadomości Polskie Polityczne i Literackie”, który po klęsce Francji przeniesiony do Londynu wychodził jako bezprzymiotnikowe „Wiadomości” (The News”), miesięczniki ukazujące się w Londynie: „Nową Polskę”, „Przed Świtem”, „Merkuriusz Polski Nowy, ale Dawnemu Wielce Podobny i Życie Akademickie”, autonomiczny dodatek londyńskiego „Dziennika Polskiego i Dziennik Żołnierza” pt. „Strona Młodych”, z którego wyłoniły się „Kontynenty. Nowy Merkuriusz”, kwartalnik literacko-artystyczny „Oficyna Poetów”, obecny półrocznik „Pamiętnik Literacki” i rocznik „Ekspresje”. Największą uwagę skupiła na dwóch ostatnich, ponieważ w XXI wieku tyko one reprezentują ten typ czasopism. Wykorzystano metodę historyczno-retrospektywną oraz analizy zawartości prasy.
emigracyjne czasopisma literacko-artystyczne, czasopisma literackie, czasopisma polonijne, Wiadomości Polskie Polityczne i Literackie, rynek prasowy
Czeskie czasopisma i ich czytelnicy (w świetle badań czytelnictwa)
Artykuł stara się odpowiedzieć na pytanie, kim jest czytelnik czasopism. Punktem wyjścia są trzy badania statystyczne, przeprowadzone w latach 2007, 2010 i 2013, częściowo także wykorzystane zostały paralelne badania jakościowe (życiorysy czytelnicze) z lat 2009-015. Jeśli zaś chodzi o ofertę czasopism, do jakiej odnoszą się nasze rozważania, to obejmuje ona okres od lat 80. do roku 2016. Przedstawiono dane socjodemograficzne, na podstawie których można ukazać główną charakterystykę czytelnika czasopism, następnie porównano czytelnika czasopism z czytelnikiem książek, ujawniając bariery, jakie napotyka pierwszy i drugi. Okazuje się, że czytelnictwo czasopism nie stawia takich wielkich barier socjogeograficznych, jak czytelnictwo książek; jest kategorią bardziej rozpowszechnioną, o szerszym zasięgu.
czytelnik, czasopisma czeskie, czytelnictwo, czytelnictwo prasy, czytelnictwo książek
Czasopismo „Kino” jako popularnonaukowe źródło wiedzy o filmie w Polsce
Artykuł koncentruje się na omówieniu dziejów miesięcznika „Kino”. Czasopismo to ukazuje się nieprzerwanie od 1966 roku, z początku jako czarno-biały periodyk, z czasem zaś barwny i większy objętościowo. Na jego łamach możemy znaleźć informacje dotyczące życia gwiazd filmowych, premier nowości oraz liczne teksty przekrojowe, dotyczące dziesiątej muzy. Historyk może odnaleźć w nim wiele artykułów, które w sposób syntetyczny próbują uchwycić źródło służące zobrazowaniu społeczeństwa, jakim jest współczesny film.
"Kino" (czasopismo), czasopismo filmowe, miesięcznik, kultura i sztuka
Historia i współczesność „Bibliotekarza Lubuskiego” – pisma zielonogórskiej Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Cypriana Norwida
Artykuł dokumentuje 60-letnią historię ukazywania się pisma Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze, które zaczęto wydawać jako branżowy periodyk od 1958 roku, początkowo jako „Biuletyn Informacyjno-Bibliograficzny”, a następnie jako „Biuletyn Informacyjny WiMBP”, „Kultura Lubuska” w latach 1959-1960 i „Bibliotekarz Lubuski” w latach 1961-1971. Po dziesięcioletniej przerwie podjęto się nieudanej próby reaktywacji pisma. Ukazało się ono tylko w 1981 roku i z uwagi na trudną sytuację ekonomiczno-społeczną w kraju oraz stan wojenny zaprzestano jego druku. Ponownie pismo reaktywowano po kolejnych 12 latach przerwy i wychodziło ono najpierw jako „Biuletyn Informacyjny SBP” w latach 1993-1995, a od 1996 roku jako „Bibliotekarz Lubuski”. Od tego czasu biuletyn ukazuje się nieprzerwanie jako półrocznik. W ciągu lat 1958-2018 ukazało się w sumie 136 numerów zielonogórskich czasopism bibliotecznych – „Biuletynu Informacyjno-Bibliograficznego” i „Biuletynu Informacyjnego WiMBP” wyszło 12 numerów, „Kultury Lubuskiej” ukazały się 24 numery, „Bibliotekarza Lubuskiego” – 46 numerów, „Biuletynu Informacyjnego SBP” – 7 numerów i obecnego „Bibliotekarza Lubuskiego”, wychodzącego od 1996 roku, ukazało się 47 numerów (stan na koniec 2018 roku).
"Bibliotekarz Lubuski" (czasopismo), Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. C. Norwida w Zielonej Górze, czasopisma bibliotekarskie
Młodzi literaci wydają „Ziemię Lubuską”, czyli wokół jednodniówki z 1955 roku
„Ziemia Lubuska” to jednodniówka, której jedyny numer ukazał się w 1955 roku (setna rocznica śmierci Adama Mickiewicza) w Zielonej Górze z inicjatywy Koła Młodych Literatów działającego przy Zarządzie Wojewódzkim Związku Młodzieży Polskiej. Jej zespół redakcyjny w większości stanowił późniejszy trzon redakcji „Nadodrza”. Czasopismo uznane zostało za „jaskółkę” tworzącego się w Zielonej Górze powojennego środowiska literackiego i dlatego rok 1955 stanowi jego umowną cezurę początkową. W swoim artykule zarysowuję kontekst powstania jednodniówki, omawiam jej zawartość, recepcję oraz opisuję przyczyny niewydania drugiego numeru na podstawie dyskusji, która toczyła się na łamach „Gazety Zielonogórskiej” w 1956 roku.
jednodniówka, Koło Młodych Literatów, Ziemia Lubuska (czasapismo), literaci lubuscy
Współczesne czasopisma kulturalno-literackie na Warmii i Mazurach
Region Warmii i Mazur nie może poszczycić się spektakularną liczbą periodyków o tematyce artystycznej i literackiej, jednak te, które zaistniały na rynku prasy, odegrały znaczącą rolę w kreowaniu obrazu dzisiejszej kultury regionu. Tytuły takie jak „Borussia” czy „Portret” stworzyły wokół siebie, w swoim obszarze chronologicznym, sieć wzajemnych zależności, zbudowały rozpoznawalne przestrzenie, zabrały niezaprzeczalnie ważny głos w lokalnych i ponadlokalnych dyskusjach. Współcześnie na Warmii i Mazurach daje się zauważyć nowy model czasopiśmiennictwa związanego z kulturą, sztuką i literaturą, wyraźnie mniej skoncentrowany, gdzie doświadczenie spotyka się ze świeżym spojrzeniem, artystyczne „ja” dominuje nad „my”, gdzie zachodzą zmiany w obszarach: wydawca-autor, autor-czytelnik, czytelnik-media. Ostatnie dwie dekady to czas „otwarcia”. Jednym ze współtwórców nowych tendencji w życiu kulturalnym Olsztyna i regionu jest Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Olsztynie, od 2008 roku wydawca pisma „VariArt” (w wersji drukowanej i elektronicznej).
czasopisma kulturalno-literackie, czasopisma artystyczne, Warmia i Mazury, kultura regionalna
Opowieść o genezie i przemianach kwartalnika literacko-artystycznego „Fraza”. Przypisy do historii czasopism literacko-artystycznych „przełomu”
Wydawany w Rzeszowie kwartalnik literacko-artystyczny „Fraza” jest jednym z ostatnich wychodzących jeszcze pism o tym profilu, które powstały w okresie ustrojowej transformacji, po 1989 roku. Tworzyli je zwykle w mniejszych, nieposiadających dużych tradycji kulturowych, peryferyjnych miastach młodzi pisarze i krytycy powiązani z lokalnymi uczelniami lub instytucjami kultury. W znakomitej większości wywodzili się z pokolenia „urodzonych po roku 1960”. Autorka artykułu, redaktor naczelna „Frazy” od 1998 roku, przedstawia genezę, specyfikę pozainstytucjonalnego funkcjonowania i charakter pism przełomu. Ukazuje przemiany zachodzące w nich w ostatnich 30 latach, spowodowane zmianami modelu kultury (dominacją kultury popularnej i postępującą marginalizacją kultury wysokiej), rewolucją informatyczną, która wspomogła prace redakcyjne i wydawnicze, ale też sukcesywnie niszczy „papierowe” formy ich istnienia. Zwraca uwagę na niestabilność polityki kulturalnej państwa wobec czasopism kulturalnych, tak na szczeblu centralnym, jak i lokalnym, co powoduje problemy w ich finansowaniu i przyśpiesza decyzje o zaprzestaniu działalności. Przedstawiając wiele szczegółów z historii „Frazy” i innych periodyków przełomu, stara się uwzględnić różne okoliczności i czynniki, które je ukształtowały, w tym: specyfikę i dynamikę życia środowiskowego, fazy istnienia pism (młodość, dojrzałość i starzenie się), wpływ redaktorskich indywidualności na zawartość, program i formy ich działalności. Ukazuje wypracowany przez te pisma, znaczący dla literatury po 1989 roku, dorobek, ale pesymistycznie zakłada ich nieodległy kres.
czasopisma literacko-artystyczne, czasopisma polskie, kwartalnik "Fraza", historia
Archiwalia Włodzimierza Korsaka w zbiorach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze. Część druga
Spuściznę po Włodzimierzu Korsaku, pisarzu, artyście i myśliwym stanowią różnorodne materiały rękopiśmienne o szerokim zasięgu czasowym i topograficznym oraz heterogenicznej wartości artystycznej i dokumentalnej. Jednym z głównych założeń opracowania Archiwaliów Włodzimierza Korsaka w zbiorach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze, część druga jest uzupełnienie i zespolenie ewidencji dokumentów osobistych oraz twórczości z materiałami omawianymi we wcześniejszej publikacji o tym samym tytule, by w konsekwencji móc wykazać je w komplecie. Praca nad książką skupiła się na analizie dokumentów i właściwym ich uporządkowaniu. W jej wyniku nieznany dotąd materiał prymarny ujęto w 16 tekach tematycznych, uzupełnionych o bibliografię, indeksy oraz graficznie przedstawione drzewo genealogiczne Włodzimierza Korsaka. Całkowicie nowatorskim odkryciem okazała się jedna z form twórczości artysty, dotychczas z nim nie kojarzona, tzw. Silhouettes. Publikacja stanowi znakomite źródło do pracy nad życiem i twórczością Włodzimierza Korsaka, skierowane szczególnie do badaczy literatury i sztuki, regionalistów i przyrodników.
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Cypriana Norwida (Zielona Góra), Korsak, Włodzimierz (1886-1973), korespondencja, kolekcjonerstwo, rękopisy, zbiory biblioteczne, archiwa prywatne, myśliwi
Umiejętności w zakresie kształtowania strategii personalnej oraz realizowania polityki kadrowej jako kluczowe wyznaczniki identyfikujące kandydata na stanowisko dyrektora biblioteki
W artykule zaprezentowano zagadnienie kształtowania strategii personalnej oraz realizowania polityki kadrowej jako kompetencji istotnej dla osób aspirujących na stanowisko dyrektora biblioteki. Omówiono obszary działań dyrektora biblioteki, w tym zakres zasobów materialnych i niematerialnych, które podlegają jego kontroli, założenia strategii personalnej jako narzędzia kształtowania biblioteki przez dyrektora i kadrę kierowniczą, wartości organizacyjne w bibliotece, kwestię komunikacji interpersonalnej i zachowań komunikacyjnych menedżerów, a także problem umiejętności motywowania jako kompetencji menedżerskich.
dyrektor biblioteki, strategia personalna, polityka personalna, zarządzanie biblioteką
Bałtycka Biblioteka Cyfrowa (BBC) - informacja regionalna w sieci
W artykule przedstawiono narzędzia i metody związane z tworzeniem i upowszechnianiem informacji regionalnej na podstawie Bałtyckiej Biblioteki Cyfrowej (BBC). Wskazano na użyteczność BBC w kontekście wyszukiwania informacji, podjęto próbę zdefiniowania biblioteki cyfrowej jako regionalnego repozytorium cyfrowego, które jest używane jedynie gdy istnieje odpowiedni mechanizm organizacji i przeszukiwania jego zasobów. Przedstawiono jej funkcje oraz wskazano role, jakie pełni w cyfrowej przestrzeni informacyjnej.W pierwszej części omówiono zmiany jakie nastąpiły w funkcjonowaniu bibliotek tradycyjnych, wskazano na wartości płynące z regionalizmu, na różnorodność typów i form dokumentów regionalnych oraz współpracę w zakresie pozyskiwania zasobu do digitalizacji. W drugiej części wskazano na rozwój Bałtyckiej Biblioteki Cyfrowej oraz zaprezentowano czynniki wpływające na skuteczność i efektywność jej funkcjonowania w rozumieniu automatycznego przetwarzania i transmisji informacji. Zwrócono również uwagę na metody prezentacji cyfrowych.
Bałtycka Biblioteka Cyfrowa, biblioteka cyfrowa, digitalizacja, sieciowanie, biblioteka publiczna, archiwizacja, wiedza, Słupsk, metadane, informacja, książka cyfrowa, Architektura IT, usługi cyfrowe, hybrydyzacja, wieloformatowy, Federacja Bibliotek Cyfrowych, Europeana, dLibra, regionalism, obiekty cyfrowe
Dokumenty Życia Społecznego z kolekcji Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze - wyzwania i potencjały
Celem niniejszego opracowania było zwrócenie uwagi na niezwykle interesujący typ zasobu bibliotecznego jakim są Dokumenty Życia Społecznego (DŻS). Podstawę prowadzonych tu analiz stanowiły materiały składające się na kolekcję zgromadzoną w Dziale Informacji Regionalnej i Bibliograficznej Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze. W tekście tym scharakteryzowano przedmiotową kolekcję z uwzględnieniem jej cech formalnych, ukazano wynikającą z regionalnych odniesień specyfikę oraz zwrócono uwagę na wyzwania wiążące się z biblioteczną obecnością Dokumentów Życia Społecznego. Prowadzone tu analizy służyły również prezentacji stworzonej przez autorkę niniejszego opracowania koncepcji potencjałów w ten typ zbiorów bibliotecznych wpisujących się: informacyjnego, estetycznego, kooperacyjnego i więziotwórczego.
biblioteki, Dokumenty Życia Społecznego, kolekcje, zbiory biblioteczne, potencjały, regionalizm, wyzwania, zasoby biblioteczne, zbiory specjalne
Bibliografie i inne projekty Działu Regionalnego Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Josepha Conrada Korzeniowskiego w Gdańsku
Od połowy lat 70. XX w. WiMBP w Gdańsku prowadzi szerzej zakrojoną działalność związaną z regionalizmem. Do zadań Działu Regionalnego należy m.in. tworzenie bibliografii, zapoczątkowanej przez Bibliotekę Gdańską PAN. Wydano drukiem tomy Bibliografii Pomorza Gdańskiego za lata 1961-1981 oraz 1996. Kolejnym etapem było wdrożenie w 2007 r. programu PATRON, za pomocą którego tworzona jest elektroniczna Bibliografia Pomorza Gdańskiego i Środkowego. Najpierw WiMBP nawiązała współpracę z Biblioteką Miejską w Słupsku, a następnie, w 2016 r. z bibliotekami powiatowymi. Materiał ekscerpowany jest z prasy, a także z czasopism naukowych. W 2017 r. dokonano zmian w opisach w związku z przejściem Biblioteki Narodowej z haseł przedmiotowych na Deskryptory. Wdrożona w 2022 r. nowa wersja programu PATRON umożliwia wyszukiwanie fasetowe. Jako uzupełnienie BPGiŚ zainicjowano w 2014 r. redagowanie kwartalnika „Nowości Regionalne”. Ten internetowy periodyk zyskał sporą popularność. Do informacyjnych źródeł związanych z regionem pomorskim należy także biobibliograficzny Słownik Pisarzy Pomorza Gdańskiego, obejmujący twórców związanych bezpośrednio z obszarem województwa gdańskiego z lat 1945-1975. WiMBP poza szeroko pojętą bibliografią Pomorza opracowuje także Bibliografię Kaszub. Dotychczas ukazały się drukiem 2 tomy. Bazy informacyjne WiMBP podlegają ciągłej ewaluacji i weryfikacji. Trwają prace nad ulepszaniem źródeł pod względem merytorycznym i metodycznym.
regionalizm, bibliografia terytorialna, baza danych, bibliograficzna baza danych, czasopismo elektroniczne, ranking, czytelnictwo, promocja czytelnictwa, Bibliografia Pomorza Gdańskiego i Środkowego, Bibliografia Kaszub, Słownik pisarzy Pomorza Gdańskiego, Bałtycka Biblioteka Cyfrowa, Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada Korzeniowskiego (Gdańsk)
Bibliografie specjalne Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej - Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu
Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska w Toruniu, założona w 1923 r., jest instytucją niezwykle istotną dla życia społecznego i kulturalnego Torunia oraz całego regionu. Funkcjonujący w jej ramach Dział Informacyjno-Bibliograficzny postawił sobie za zadanie utrwalenie informacji o działalności Książnicy Kopernikańskiej, jej wpływie na lokalną społeczność i związanych z nią osobach. Pracownicy działu rozpoczęli opracowywanie dwóch bibliografii specjalnych: Bibliografii Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu i Bibliografii pracowników Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej Książnicy Kopernikańskiej. Obie bibliografie jedna przedmiotowa, druga podmiotowa stać się mają kompletną bazą danych istniejących materiałów powiązanych z biblioteką, służąc tym samym zarówno badaczom dziejów tej instytucji, jak i zainteresowanym historią WBP-KK użytkownikom.
biblioteki publiczne, bibliografie specjalne, bibliotekarze, Toruń, Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska w Toruniu
Tempora mutantur... Regionalizm na przykładzie Regio-źródeł - cyfrowej bazy informacyjnej Książnicy Beskidzkiej w Bielsku-Białej
Artykuł przedstawia praktyczną i techniczną stronę informacyjno-wyszukiwawczej bazy danych Regio-źródła, stworzonej przez Książnicę Beskidzką w Bielsku-Białej. Jest to baza o charakterze poznawczym, badawczym, edukacyjnym i kulturowym. Zarysowuje działalność biblioteki w kontekście promowania regionalizmu, uwzględniając obszar tzw. humanizmu regionalnego. Wyjaśnia nazwę Regio-źródła oraz omawia zawartość bazy na przykładach dokumentów życia społecznego, gromadzonych w Książnicy Beskidzkiej. Przedstawia zasady funkcjonowania bazy, jej możliwości i przeznaczenie. Tłumaczy mechanizm wyszukiwania informacji oraz zasadność archiwizowania druków ulotnych. Nadmienia o innych autorskich bazach, stworzonych i opracowywanych przez Książnicę Beskidzką.
archiwizacja, baza informacyjno-wyszukiwawcza, digitalizacja, Dokumenty życia społecznego, dostęp cyfrowy , humanizm regionalny, informacja , Książnica Beskidzka w Bielsku-Białej, software, Regio-źródła, regionalizm, technologie komputerowe, wycinki prasowe, zbiory biblioteczne
Potencjał informacyjny Bibliografii Historii Śląska
Tradycja tworzenia bibliografii historycznej na Śląsku, obejmującej cały obszar tego regionu, sięga XIX wieku. W XX wieku działania te zintensyfikowały się. Przewodziły im trzy główne narody: polski, niemiecki i czeski. Przebiegały one tym nurtem niemal do końca XX wieku. Jednak dopiero pod koniec tego tysiąclecia połączono wysiłki narodowe i powstała wspólna inicjatywa naukowo-wydawnicza, rejestrująca śląskie piśmiennictwo historyczne. Artykuł, po krótkim wstępie historycznym, przedstawiającym początki i rozwój śląskich bibliografii historycznych, opisuje zasoby Bibliografii, w tym część drukowaną i bazę bibliograficzną. Główną uwagę zwrócono na ocenę efektywności i wartości informacyjnej Bibliografii Dziejów Śląska jako czynników warunkujących dostęp do Bibliografii i jej wykorzystanie w pracy naukowej. W zakresie efektywności informacyjnej zwrócono uwagę na układ bibliografii, indeksy, metody wyszukiwania, opis bibliograficzny i strukturę redakcyjną. Wartość informacyjną oceniono poprzez kryteria formalne i merytoryczne zastosowane w bibliografii. Wnioski wyciągnięte z analizy sprawiają, że bibliografia jest oceniana pozytywnie z obu punktów widzenia. Jednocześnie wskazano pewne niedociągnięcia, które, choć nie obniżają wartości i efektywności informacyjnej, to w pewnym stopniu ją osłabiają. Chodzi tu w szczególności o indeks przedmiotowy, który jest wadliwy z punktu widzenia metodologii bibliograficznej, a kryteria doboru materiału bibliograficznego nie są precyzyjnie określone.
Bibliografia Historii Śląska, 1976-2015, sprawność informacyjna, wartość informacyjna, zasoby